استپر موتور جک

استپر موتور جک (Stepper Motor)، که اغلب با نام **موتور پله‌ای یا استپر کنترل دور آرام** در سیستم‌های جک (JAC) شناخته می‌شود، یک عملگر کلیدی در مدیریت دور موتور در حالت **درجا (Idle Speed)** است. عملکرد آن کاملاً الکترومکانیکی بوده و وظیفه دارد تا میزان هوای ورودی به منیفولد را در شرایطی که پدال گاز فشرده نشده است، به صورت دقیق و پله‌ای تنظیم کند.

### مکانیسم عملکرد در خودروهای جک

در خودروهای انژکتوری قدیمی‌تر یا برخی مدل‌های قدیمی‌تر JAC، استپر موتور مستقیماً با حرکت دادن یک پيستون کوچک یا دریچه، مقدار هوای بای‌پس (Bypass Air) اطراف دریچه گاز اصلی را کنترل می‌کند.

1. **دستور از ECU:** زمانی که راننده پدال گاز را رها می‌کند، واحد کنترل الکترونیکی (ECU) بر اساس پارامترهایی نظیر دمای موتور (سرد یا گرم بودن)، وضعیت بار الکتریکی (روشن بودن کولر یا چراغ‌ها) و موقعیت دنده (در حالت خلاص یا پارک بودن)، دور موتور ایده‌آل را محاسبه می‌کند.
2. **حرکت پله‌ای:** ECU با ارسال پالس‌های الکتریکی دقیق به استپر موتور، آن را وادار به حرکت در واحدهای اندازه‌گیری کوچک (پله‌ها) می‌کند. هر پالس باعث تغییر موقعیت استپر و در نتیجه تغییر در میزان هوای ورودی می‌شود.
3. **تنظیم دور:** اگر دور موتور خیلی پایین بیاید (ریپ زدن)، ECU پالس بیشتری ارسال می‌کند تا استپر بیشتر باز شده و هوای بیشتری وارد شود و دور موتور به حد استاندارد (معمولاً ۷۵۰ تا ۹۵۰ دور در دقیقه) بازگردد. برعکس، اگر دور بالا برود، استپر به سمت بسته شدن حرکت می‌کند.

### مشکلات رایج و نکات نگهداری

وظیفه استپر موتور بسیار حساس است؛ کوچکترین اختلال در عملکرد آن مستقیماً بر کیفیت کارکرد درجا تأثیر می‌گذارد.

* **آلودگی کربنی:** رایج‌ترین علت خرابی، تجمع رسوبات کربنی ناشی از بخارات روغن یا آلودگی هوا بر روی دریچه و پيستون استپر است. این رسوبات مانع از حرکت نرم و دقیق پله‌ای می‌شوند.
* **علائم خرابی:** شامل **نوسان شدید دور موتور در حالت درجا**، **خاموش شدن ناگهانی موتور** هنگام رها کردن ناگهانی پدال گاز، یا **بالا ماندن دور موتور** حتی پس از گرم شدن کامل.

در صورت بروز این مشکلات در مدل‌های مختلف جک، اولین اقدام معمولاً **تمیز کردن استپر موتور** با استفاده از مواد شوینده مخصوص دریچه گاز است. اگر تمیزکاری مؤثر نبود، نیاز به تعویض کامل قطعه برای بازگرداندن تنظیم دقیق دور آرام خواهد بود.